Na co zwrócić uwagę przy rozwoju mowy ?

Mowa jest to czynność polegająca na nadawaniu komunikatu oraz jego odbiorze. To podstawowe narzędzie służące do porozumiewania się, opisywania otaczającej nas rzeczywistości. 

Kiedy dziecko w wieku 4-5 lat nie buduje zdań, porozumiewa się w sposób niezrozumiały dla otoczenia rodzice idą do logopedy– specjalisty zajmującym się terapią zaburzeń mowy, niwelowaniem wad wymowy. Jednak rozwój mowy rozpoczyna się dużo wcześniej, jeszcze zanim dziecko zacznie mówić cokolwiek. Wówczas można zauważyć pewne niepokojące symptomy, które już na tym etapie rozwoju dziecka należy skonsultować ze specjalistą. 

Zatem na co należy zwrócić uwagę?

U niemowląt często można zauważyć pewną nieprawidłość, a mianowicie stale uchylone usta. Niestety widok bardzo bagatelizowany przez rodziców. Prawidłowym sposobem oddychania jest oddychanie nosem. Jeżeli dziecko ma nieustannie otwartą buzię należy dowiedzieć się skąd wynika ta nieprawidłowość. Przyczyną może być przerośnięty trzeci migdałek (migdałek gardłowy). Jest on pierwszą barierą stojącą naprzeciw wirusom i bakteriom. Jednakże kiedy jest przerośnięty powoduje ucisk na tzw. trąbkę Eustachiusza  uniemożliwiając jednocześnie wyrównanie ciśnienia w gardle i uchu. W rezultacie prowadzi to do niedosłuchu, a co za tym idzie – zaburzeń mowy. 

Oddychanie ustami powoduje również niskie napięcie mięśniowe- hipotonię mięśnia okrężnego warg, niewydolność warg. Już u noworodków można zauważyć brak odruchu wysuwania warg. W późniejszym wieku dzieci te mają trudność z dmuchaniem (częstym problemem jest niemożność oczyszczenia nosa). Obniżone napięcie mięśni żwaczy implikuje z kolei odruch żucia. Dzieci te wykazują niechęć do intensywnej pracy żuchwy przy żuciu, odrzucają pokarmy twarde, takie jak mięso, skórka od chleba. Taka nieprawidłość dodatkowo sprzyja powstawaniu wad zgryzu. 

Oddychanie ustami powoduje także nieprawidłową pozycję spoczynkową języka, nadmierne ślinienie się. Wszystko to prowadzi do wad wymowy, najczęściej międzyzębowej realizacji głosek /t d n l, s,z,c,dz/, trudności z wymową głosek /sz, ż cz, dż/ oraz /r/. 

Kolejną nieprawidłowością, na którą należy zwrócić uwagę już u małych dzieci jest skrócone wędzidełko podjęzykowe. „Wędzidełko podjęzykowe to miękki twór włóknisty, pokryty błoną śluzową, łączy w linii środkowej dolną powierzchnię języka z dnem jamy ustnej. Uwidacznia się w próbie podniesienia języka do podniebienia, przy próbach ‘przyssania’ języka. Prawidłowo rozwinięte wędzidełko pozwala na dotarcie czubkiem języka we wszystkie zakątki jamy ustnej”- Słownik logopedyczny E. M. Skorek. 

Skrócenie wędzidełka podjęzykowego można zaobserwować podczas czynności ssania, która polega na uniesieniu brodawki piersi językiem i dociśnięciu jej do wałka dziąsłowego. Jeżeli dziecko mimo dostatecznej ilości pokarmu, płacze przy karmieniu, na twarzy pojawia się grymas wynikający z trudności, jaką przysparza mu ta czynność, mamy do czynienia z nieprawidłowym odruchem ssania. Jest to odruch nieekonomiczny, który wymaga większego wysiłku języka. W późniejszym okresie , tj. 6-7 miesiąc życia zauważa się nieprawidłową czynność żucia, połykania- z płasko ułożonym językiem lub wsuwaniem go między zęby. Prócz wady wymowy powoduje to kształtowanie się wad zgryzu. 

Prócz warunków anatomicznych niezwykle cenną informacją jest także fakt czy dziecko prawidłowo reaguje na bodźce słuchowe (głos, hałas, muzykę), czy podejmuje kontakt wzrokowy, który jest bardzo ważny już w okresie 2-3 miesięcy. Czy dziecko podejmuje próbę kontaktu poprzez płacz, krzyk, później poprzez głużenie i gaworzenie samonaśladowcze. Są to tzw. funkcje przedjęzykowe , które pełnią bardzo ważną rolę w rozwoju mowy. 

Najbardziej optymalną sytuacją jest stworzenie dziecku możliwości prawidłowego kształtowania się warunków anatomicznych jamy ustnej, niwelowania wszelkich nieprawidłowości już na etapie niemowlęctwa.

Reasumując, jeśli dziecko oddycha ustami, ma częste infekcje dróg oddechowych, karmienie butelką trwa powyżej 18 miesięcy, występują parafunkcje typu- ssanie nieodżywcze –smoczka, palca, pieluszki. Ponadto dziecko nie reaguje na bodźce słuchowe, nie jest zainteresowane otoczeniem, nie podejmuje prób nawiązania kontaktu – należy udać się do neurologopedy

Co ma tarczyca do zaburzeń mowy?

 
Tarczyca (gruczoł tarczycowy), choć bardzo mała, odgrywa bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu całego organizmu. Wpływa na procesy metaboliczne, spalanie kalorii, stan kości, przepływ krwi, a nawet na nastrój i ogólne samopoczucie. Znajduje się z przodu szyi, a dokładnie w jej dolnym odcinku, poniżej krtani. Tarczyca odpowiada za wytwarzanie dwóch głównych hormonów – T3, czyli trójjodotyroniny i T4, czyli tyroksyny.
Odpowiedni poziom hormonów tarczycy jest szczególnie ważny w okresie płodowym, gdyż ma wpływ na prawidłowy rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u dziecka.
Nadczynność tarczycy:
to choroba, która powstaje najczęściej na skutek nadmiernej produkcji hormonów.
Objawy:
nadpobudliwość, wzmożone napięcie nerwowe, kołatanie serca, kłopoty ze snem, drżenie rąk, utrata wagi czy biegunki, osłabienie mięśniowe. Nadczynność tarczycy zaliczana jest do chorób psychosomatycznych, czyli w jej powstawaniu jedną z ról mogą odgrywać czynniki psychologiczne, problemy z pamięcią i koncentracją, Skutkiem obniżenia napięcia mięśniowego jest nosowanie otwarte .Głos osób z nadczynnością tarczycy jest osłabiony, drżący oraz szybko męczący się, szczególnie podczas śpiewu lub krzyku. Chorzy na nadczynność tarczycy mają znacznie skrócony czas fonacji, ze względu na zmniejszoną pojemność płuc, a ich oddech jest krótki i płytki. Pod wpływem strachu, niepewności, czy wzmożonej pobudliwości głos chorych staje się ochrypły i drżący, tzn. taki, który brzmi jak u osoby, która jest w stanie ciągłego stresu. Przemawiający mają problemy z odniesieniem się do wcześniej wypowiedzianych kwestii z powodu niskiej koncentracji oraz brakiem pamięci.
W logopedii większe znaczenie ma niedoczynność tarczycy.
Dzieci urodzone z hipotyreozą, czyli niedoczynnością tarczycy charakteryzują się niskim wzrostem, niedorozwojem umysłowym i fizycznym. Ponadto może wywołać niedosłuch, opóźniony rozwój mowy. Opóźnienie rozwoju mowy przy niedoczynności tarczycy najczęściej jest spowodowane obrzękiem śluzówki w obrębie ucha środkowego, który powoduje niedosłuch przewodzeniowy, co z kolei zaburza prawidłowe brzmienie głosek.
Obraz może zawierać: rysunek

Dziecko z mutyzmem wybiórczym

 
Rodzic zaniepokojony, że jego dziecko nie mówi, trafia do logopedy. Zdarza się również i tak, że szkoła lub przedszkole zgłasza problem, iż dziecko się do nikogo nie odzywa. Wszyscy dookoła myślą, że może się wstydzi, jest nieśmiałe.
Mutyzm wybiórczy nie jest jednak problemem stricte logopedycznym, lecz psychologicznym. Głównym problemem dzieci z mutyzmem jest lęk. Dlatego siedzą cicho, nie proszą o pomoc, do nikogo się nie odzywają, nie sprawiają żadnych problemów, prócz tego, że nie mówią.
Trafiając do logopedy, który pochyli się nad dzieckiem, zacznie od obniżenia napięcia mięśniowego, nawiązania kontaktu, relacji, czyli popracuje bardziej w nurcie psychologicznym, niż logopedycznym, po jakimś czasie, dziecko zaczyna mówić szeptem, dość niewyraźnie. Stopniowo pracuje się nad wzmocnieniem głosu. Jest to specyficzna praca, nie ukierunkowana na usprawnianie aparatu artykulacyjnego, lecz budowanie kontaktu, zaufania. Ćwiczenia buzi i języka, fonacyjne są potrzebne, lecz drugorzędne.
Dziecko z mutyzmem wybiórczym jest niezwykle delikatne. Nie można bagatelizować symptomów, czekać, aż miną. Milczenie dziecka to wierzchołek góry lodowej, pod którym kryją się poważne problemy emocjonalne. Dlatego logopeda nie powinien być jedynym specjalistą pracującym z dzieckiem. Bardzo ważnym aspektem winna być praca nad pewnością siebie, poczuciem własnej wartości, rozwijaniem samodzielności, dlatego w pierwszej kolejności powinno się skonsultować z psychologiem. Psycholog udzieli wskazówek rodzicom, w jaki sposób rozmawiać z dzieckiem.

O ssaniu, żuciu, połykaniu…

Umiejętności pokarmowe dziecka- czyli o ssaniu, jedzeniu i piciu

 

Umiejętności pokarmowe dziecka stanowią istotny element diagnozy neurologopedycznej. Dlatego, że dziecko przyswajając kolejne etapy rozwoju tych umiejętności przygotowuje się do czynności mówienia,  a dokładniej- przygotowuje aparat artykulacyjny do mówienia. Dla prawidłowej realizacji głosek oraz rozwoju zgryzu ważna jest prawidłowość pracy mięśni oralnych.

SSANIE- czynność ssania oparta jest na dwóch komponentach: zassania (umiejętność wytworzenia ujemnego ciśnienia w jamie ustnej) oraz ruchu żuchwy. Uwarunkowane są one właściwą budową i pracą aparatu artykulacyjnego. Jeśli dziecko nie potrafi ssać, ma problem, aby chwycić pierś, zachłysta się lub szybko się męczy należy sprawdzić wędzidełko podjęzykowe.

Częstym pytaniem jakie zadają rodzice logopedom jest dobór smoczka oraz butelki. Nie ma uniwersalnej odpowiedzi na to pytanie, gdyż każde dziecko jest inne. Dla logopedy ważne są fizjologiczne uwarunkowania dziecka, dojrzałość odruchów ustno-twarzowych, przede wszystkim odruch ssania, wymiotny. Bardzo ważne jest, aby smoczek nie powodował, że język znajduje się na dole jamy ustnej. Kształtuje się wówczas nieprawidłowa pozycja spoczynkowa, a dodatkowo sprzyja to połykaniu nadmiernej ilości powietrza, co skutkuje kolką.  Przy prawidłowo dobranym smoczku język unosi się dociskając brodawkę lub smoczek do podniebienia.

Łyżeczka powinna być płaska. Jednak tak naprawdę najważniejsza jest technika podawania pokarmu. Niewielką ilość pokarmu podajemy na łyżeczkę, prostopadle wsuwamy ją do buzi i czekamy na aktywność warg (powinno nastąpić zwarcie warg) i wysuwamy łyżeczkę z buzi bez wycierania jej o górną wargę.

Kolejna bardzo ważną kwestią jest dobór butelki. Tutaj duże znaczenie ma także technika podania płynu. Otóż, przystawiamy brzeg kubka za dolna wargę (język powinien zostać w środku), lekko go przechylamy aktywizując w ten sposób górną wargę do domknięcia i wciągnięcia płynu. Dużo kontrowersji ostatnio budzą kupki- niekapki. Wsuwanie ustnika między dziąsła czy zęby może powodować rozsuwanie się łuków dziąsłowych, co prowadzi do zgryzu otwartego lub protruzji (wysunięcia górnych mlecznych siekaczy). A istotny jest również fakt, iż kubki te bywają niehigieniczne i trudne w utrzymaniu czystości. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest kubek bez dziobka (np. Kubek Doidy, Lovi 360) oraz kubek Reflo Smart Cup.

Kubek Reflo jest szczególnie polecany przez logopedów, gdyż kształtuje właściwą motorykę głowy i szyi, trenuje motorykę rąk, ćwiczy prawidłowe przełykanie i oddychanie, kubek zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia, dziecko nie utrwala tzw. niemowlęcego typu połykania (który winien zniknąć po 12 m-cu życia), no i oczywiście co najważniejsze, z punktu widzenia rozwoju mowy, dziecko ćwiczy mięśnie języka, bo musi odpowiednio angażować mięśnie ust.

 

Jak mówić do dziecka?

To, w jaki sposób zwracamy się do naszego dziecka odgrywa wielką rolę w kształtowaniu się jego mowy. Sposób komunikowania się z dziećmi z pozoru wydaje się błahy. Wyrażenia: „a cio to?”, „jakie maś ślićne oćka”  wpłyną negatywnie na jakość wymowy dziecka. Zatem, drodzy rodzice i dziadkowie STOP pieszczotliwej mowie! Zasada jest taka: zwracajmy się do dziecka w taki sposób, w jaki chcielibyśmy, żeby ono później zwracało się do nas.

– nie upraszczajcie słów, nie spieszczajcie.  Zwracajcie się w taki sposób, w jaki odezwalibyście się do osoby dorosłej;

– używajcie bogatego języka, opisujcie czynności, które wykonujecie oraz otoczenie;

– intonujcie swoje komunikaty;

– zadawajcie pytania i zostawcie miejsce na jego odpowiedź. Akceptujcie to, że dziecko odpowie „po swojemu”, nie poprawiajcie nadgorliwie. Jeśli sami będziecie zwracać się poprawnie, to ono samo nauczy się właściwej formy;

– nie krzyczcie z drugiego końca pokoju oczekując, że dziecko was usłyszy. Podejdźcie do niego, ukucnijcie, nawiążcie kontakt wzrokowy i wtedy mówcie;

– budujcie proste i krótkie komunikaty;

Noworodek u logopedy…

Drogi Rodzicu, jeśli Twoje niemowlę:

  • nie domyka ust i ma problemy ze ssaniem piersi
  • zachłystuje się przy jedzeniu
  • ślini się nadmiernie, nie potrafi gryżć i połykać
  • ma nadwrażliwość dotykową (nie lubi mycia głowy, kąpieli, dotykania, przytulania)
  • ma obniżone badź wzmożone napięcie mięśniowe
  • opóźniony rozwój psychomotoryczny
  • nie gaworzy

Niemowlęta, które  przebywały w inkubatorze, respiratorze lub były  karmione sondą przejawiają trudności związane z karmieniem, ssaniem, połykaniem, pojawiają się u nich również zaburzenia oralne. W konsekwencji prowadzi to do zaburzeń w zakresie rozwoju mowy, języka i komunikacji. Wprowadzenie opieki logopedycznej już w pierwszym roku życia dziecka zdecydowanie zwiększa szanse na zapobiegnięcie pogłębienia się deficytów.

Wczesna interwencja logopedyczna obejmuje szereg działań, które dotyczą:

  • kłopoty ze ssaniem
  • mocny i zbyt długo utrzymujący się odruch kąsania
  • nieumiejętność żucia i połykania
  • nadmierny lub osłabiony odruch gryzienia
  • niezdolność warg do całkowitego zamknięcia się
  • ograniczenia ruchu języka
  • nieustanne otwarcie ust i wysuwanie języka
  • brak lub słaba koordynacja ruchowa języka i warg
  • zbyt duża wrażliwość tylnej części języka i tylnej ściany gardła (łatwość dławienia się i występowania odruchu wymiotnego), lub też brak odruchu wymiotnego
  • nadmierne ślinienie się.

Naturalna gimnastyka narządów mownych dziecka

Gimnastyka narządów artykulacyjnych dziecka:

  • ziewanie (możemy z ziewania uczynić zabawę ‘senny lew’),
  • gdy na talerzu został ulubiony sos lub rozpuszczony lód – pozwólmy dziecku wylizać go językiem. To ćwiczenie świetnie usprawnia język,
  • posmaruj dziecku wargi miodem lub nutellą i poproś, aby zlizało je dokładnie ,
  • przy myciu zębów zaproponuj dziecku liczenie zębów czubkiem języka (dziecko dotyka czubkiem języka każdego ząbka),
  • baw się języczkiem razem z dzieckiem- oblizuj wargi, przesuwaj język od jednego kącika ust do drugiego,
  • żucie pokarmów to też ćwiczenie aparatu artykulacyjnego.
  • naśladowanie ssania cukierka czubkiem języka;
  • naśladowanie warkotu motoru

Czytaj dalej Naturalna gimnastyka narządów mownych dziecka

Czy moje dziecko sepleni?

Seplenieniem nazywamy nieprawidłową realizację głosek trzech szeregów, tj. /ś ź ć dź/- głoski ciszące, /s,z,c,dz/- syczące oraz /sz ż cz dż/- szumiące. Przy seplenieniu międzyzębowym czubek języka jest ułożony między zębami czy wałkami dziąsłowymi. Oprócz Czytaj dalej Czy moje dziecko sepleni?

Trzeci migdałek a wymowa

Trzeci migdałek pełni bardzo ważną funkcję, ponieważ chroni organizm przed infekcjami. Zbudowany jest z tkanki limfatycznej, która zawiera komórki niszczące drobnoustroje, a także produkujące przeciwciała. Znajduje się w nosowej części gardła. Warto jednak wiedzieć, iż z trzecim migdałkiem wiążą się pewne problemy. Zdarza się Czytaj dalej Trzeci migdałek a wymowa